آنچه پيدا مىشود : دوغ شور ، كره ، خرما و نان يك من : سيصد دينار و هيزم [ به من ] تبريزى : دويست دينار . در اطراف احمدى نخيلات زياد است . ماليات اين خرابهء ديم‌كار : هزار و دويست تومان . [ برازجان ] شب جمعه 18 [ شعبان ] حركت نموديم به سمت برازجان . در دو فرسخى ايسوند واقع است ، در چهار فرسخى خشو ( مخفف خشم ) 70 [ كه ] چاه آب شيرين دارد . مدّت شش ساعت رفتيم چهار فرسخ است [ و ] كاروانسراى خيلى معتبرى دارد . مشير الملك مرحوم ساخته با سنگ تراشيده و گويند مبلغ هشتاد هزار تومان مخارج آن شده و قريهء معتبرى است ، صاحب 800 خانوار و آب جارى ندارد و چاه هست . بهتر از احمدى خيار يافت مىشود . نان : دويست دينار ، ماست ، گوشت ، مرغانه « 1 » و كاهو . برازجان سى هزار اصله نخيل دارد . قليل فارياب است و مابقى ديم و بلوكى است صاحب سى و دو قطعه آبادى و هفت هزار تومان ماليات كتابچه . ولى زياده بر ده هزار گويند عمل مىكند « 2 » . تلگرافخانهء معتبرى انگليس‌ها در آنجا دارند به رياست ارشك ، برادر تكران ، كه تمام مطالب رسمى و رمزى ما را مىگيرند و فورا به سفراى انگليس اطّلاع مىدهند . حقير غالب مطالب دولتى جناب نظام السّلطنه و خود را از تبعهء خارجهء شنيد به اندك مدّت بعد از مخابره . حاكم برازجان امروز ميرزا حسين خان است از جانب معتمد الدّوله . شب شنبه 19 [ شعبان ] حركت نموديم به سمت دالكى . مدّت حركت 5 ساعت و 20 دقيقه . قريب سه فرسخ و نيم است . راه هموار بود . وارد مسجد شديم . كاروانسرايى دارد خيلى كثيف و مغشوش . منزل سرباز است . در عرض راه چشمهء نفتى جارى بود ، خيلى زياد . در دالكى به قدر 200 يا 300 خانوار رعيّت كپرنشين است و نخيلات زياد كه از رودخانهء شور مشروب مىشود . ماليات آنها ابتدا 1200 دينار بوده ، از قرار اصله [ اى ] ده شاهى . بعد افزوده شده [ به ] يك صاحب قران و بعد دو صاحب قران ، آن وقت ، رعيّت ديگر طاقت تحمّل نداشته ، تمام نخيلات آن‌ها را تصرّف كرده‌اند عمّال ديوان و از قرار مميّزى اجاره مىدهند به رعيت و گاه خود مالك اجاره مىكند : يا جزوى نفعى عايد او مىشود و يا بايد دستى هم بدهد ؛ و گاه رعيت ديگر اجاره مىكند و صاحب اصلىاش بكلّى بىبهره و محروم مىماند و حال ، ماليات دالكى كه مشتمل بر سه قريه است ، رسيده است به هشت هزار و دويست تومان . مأكولات دالكى : نان ساج و لواش و ماست و خرما و مرغانه و گوشت . [ سابق ] خانه‌هاى سنگى داشته‌اند ، تمام خراب شده . [ فعلا ] در كپرها

--> ( 1 ) . تخم‌مرغ . ( 2 ) . وصول مىشود .